Demirciler - Siderades

Rodop dağları eteklerinin son uzantısı olan yamaçlara kurulmuş, güzel manzarası olan ve yardım sever insanların yaşadığı küçük bir köyümüzdür.

Gümülcine'nin Kuzey doğusunda ve 9 km. uzağındaki Demirciler, Gümülcine'den sonra tarihi İpek Yolu'nun başlangıç noktasıdır.

Anlatım ve kalıntılara dayanarak; 1255 yıllarında 500 ailelik olan köy, ticaret ve demircilikte son tekniklerle atölyelerinde bölgenin demir ile ilgili tüm gereksinimlerini karşılayabilen, zamanın Gümülcine sanayi bölgesidir. Köyün adını da buradan aldığı sanılmaktadır. Zanaatkarların yaşadığı köyde aralarında tüm at türlerini yetiştiren, sağlık ve eğitimlerini yapan Kuman Türkleri yaşamaktadır. Ki o yıllarda köyden günlük 80-100 atın dışa bağlantı kurup ticareti Gümülcine bağlantısı ile yürüttükleri yine anlatımlar arasındadır.

Demirciler köyünün o yıllarda kullanılan 50-70 dönümlük mezarlıklarından bugüne pek bir şey kalmamıştır. Yalnız 80-100 yıl öncesi çevreye Anadolu'dan gelip yerleşen Muhacirlerin, mezarlıktaki büyük mezar taşlarını yörelerinde yapı malzemesi olarak kullandıkları bilinmektedir.

Demirciler köyünün sözü edilen birinci mezarlığı, bugün Gümülcine ili çöp toplama merkezi ile I. toplama merkezi arasında kalan bir bölgedir.

Adı yörede "Koca Mezarlık" olarak geçmektedir.

Demirciler Köyü; kervanların konakladığı, atların bakım ve sağlık taramalarının yapıldığı çok önemli bir merkezdir o yıllarda.

Demirciler halkı, 1360 yılı ve sonrası Trakya'nın fethinde de çok önemli rol üstlenmiş ve akıncılara at besleyip üretmişledir.

Dolayısıyla Gazi Evrenos, Lala Şahin Paşa, Gazi Süleyman Paşa, Umur Bey ve mahiyetindeki akıncı bey ve kahramanlarına, Trakya ve Balkan fetihlerinde yardımlarda bulunmuşlardır. Ticaret, göç, hastalıklar ve savaşlar köyün erimesine neden olmuştur.

Eski köy yeri bugün "Karşı tarlalar" adı altında arazi olarak kullanılmaktadır.

BUGÜNKÜ DEMİRCİLER
Demirciler, Rodop dağlarının son uzantısı olan "Açık Bayır - Açık Yayla" denilen bölgede; eski yerleşiminin hemen 500 metre yakınında Kuzey Doğusu İle Güneyde kurulmuş 70-75 ailelik bir yerleşim yeridir. Nüfusu 350-400 civarındadır.

Köy asfalt yolla; 9 km. Kalfa köyü üzerinden, 12 km. asfalt yolla Killik (Roditi) anayol bağlantısı ile Gümülcine iline bağlanmaktadır.

Bugünkü köy, ilk ve asıl köyün ikinci yerleşimi olan Cami Mahallesi bugünkü adı ile Yukarı Mahalle, Orta ve Aşağı Mahalle olarak üç mahalleden oluşmuştur.

Bugünkü Aşağı Mahalle; 1960 yılından sonra bir kısmı ilk yerleşimin kalıntıları üzerine kurulurken, bir bölümü de yeni yerleşim üzerinde yer almıştır. Bu mahalle 30-35 aileden oluşup bugün ana yolun üzerinde, köy girişindedir.

Orta Mahalle; yeni okul, cami ve bugün kullanılan üçüncü mezarlığın da bulunduğu yerdir. Mezarlık 5-6 dönümdür.

Köyün okulu bugün, 22 öğrenci ve 6 eğitimci ile eğitim veren iki dershaneli, öğleden sonra da eğitim yapan modern bir eğitim yuvasıdır. İnşaatı köyün imecesi ile 1984 yılında yapılmış 1985/86 öğretim yılında eğitime başlamıştır.

Yeni cami, Orta Mahalle'de görkemli minaresi ve muhteşem dış ve iç yapısı ile köyün incisidir. Yapımı köy halkı ve çevre köylerden hayırseverlerin yardımı ve imecesi ile 2000 yılında tamamlanmış, bugün 5 vakit namaza açık bir ibadethanedir.

Yerleşim ve mimarisi mükemmel bünyesinde, külliye ve aydın imamı Şükrü Molla ile insanı kendine bir o kadar daha bağlamaktadır.

Köy içme ve kullanma suyunu, köyün belirli yerlerindeki; Yol Kuyu, Durak Kuyu, Karaağaç, Göçenler Kuyu, Kozkuyu'dan sağlamıştır. 1940'lardan sonra köy meydanına dağlardan gelen ve doğal kaynak suyu akıtan bir çeşme yaptırılmıştır. Bugün kullanılmayan okul ve cami önündedir.

İçme ve kullanma suyu 1982'de Ircan Hisar (Gratini) yerel yönetiminin yaptığı artezyenden sağlanmıştır. 1998-2000 yılında da köy halkı, Gümülcine Belediyesi'nin katkıları ile Semetli çayı 10. kilometreden bugün halen kullanılan suya kavuşmuştur.

Köy halkı, dağ yamaçları ile dere vadilerindeki küçük, verimsiz, susuz arazileri kullanarak geçimini sağlamaktadır.

Demirciler köyü halkı geleceklerini garanti altına almak, çocuklarının eğitimlerini devam ettirmek için mücadele vermektedir. Bugün yapılan tütün üretimi ile hayat şartları gittikçe zorlaşmakta, köy halkı hergün biraz daha umutsuzluğa kapılmaktadır.

Köy halkı 2500-3000 dönümlük çorak, verimsiz ve küçük küçük susuz arazilerde çiftçilik yapmaktadır. Köyün tek gelir kaynağı tütün üretimi olup, 55 aile 70-75 ton tütün üretmektedir.

Köyde 2-3 ailenin toplam 20-30 taneden oluşan büyük baş hayvanı, 6 ailenin de toplam 1500 koyun ve keçisi vardır. Köy halkı büyük baş ve küçük baş hayvancılıkla ek gelir sağlamaktadır.

Köy halkından onlarca aile gelir düzeyini yükseltebilmek için il dışına, yurt dışına gitmiştir. Köyden bazı aileler de sulu ziraat yapabilmek için çevre köy ve ilçelere kadar gitmişler, burada çiftçilikle uğraşmaktadırlar.

Köy halkı tütün ziraatı dışında, kendi geçimlerini sağlamak için azda olsa tahıl, sebze, meyve ziraatı ile uğraşmaktadır. Son yılların olumsuzlukları büyük baş ve küçük baş hayvan bakımını da oldukça etkilemiştir.

Köyün 2500-3000 dönümlük arazisinin de bugün ancak yarısından azı işlenebilmektedir. Doğa koşulları nedeni ile işlenemeyen bu arazi nedeniyle üretim de her yıl düşmektedir.

Tüm bu zorluklara ve olumsuzluklara karşın bu köyde yaşamanın bir gurur olduğunu dile getiren köy muhtarı Halil Halit Mustafa, köyün çekirdek ailelerinin torunlarının çocukları olduğunu, onların daha zor koşullar altında yaşayıp kendilerine bu köyü emanet ettiklerini, burada yaşamlarını her şeye rağmen sürdüreceklerini dile getirmektedir.

Yine köy sakinlerinden Öğretmen Bilal Hüseyin de, son yıllarda köylerindeki tüm sorunlarına rağmen gençlerin köyden göç etmediklerini, hatta balkan kollarından göç aldıklarını belirtirken, bu durumun kendilerine burada yaşamak için güç verdiğini vurgulamaktadır.

Köyden 20 aile yurtiçi ve yurtdışına göç etmiş, köy 30 aile de balkan köylerinden göç almıştır.

Köyde yıllık kişi başı gelir 1000 Euro civarındadır. Köyün %65'ini yaşlı nüfus oluşturmaktadır. Bu durum da üretimin düşmesi demektir.

KÖY MİMARİSİ
Köydeki eski yerleşim yeri olan Yukarı Mahalle, eski cami, okul ve çeşmenin bulunduğu mahallede halen taş, örme ve ağaç kuşaklarla desteklenmiş yapılar bulunmaktadır. Bunun yanında yeni yapılan tüm evlerde iç avlu "harem" ile Anadolu mimarisi sergilenmektedir.

KÖYDE EĞİTİM
Demircili'de 1940'lı yıllarda onarılmış, kullanılmayan bir eski okul ile 1984'te yapılmış modern iki dershaneli bir okul bulunmaktadır. Okulda bugün 22 öğrenciye 6 öğretmen tarafından eğitim verilmektedir. Eğitime öğleden sonra da devam edilmektedir.

Köyde bugün yüksek okul okumuş 3 öğretmenden başka yüksek tahsilli genç bulunmamaktadır.

Ortaokul ve liseye de 18 öğrenci devam etmektedir.

DEMİRCİLİ'DE CAMİ - VAKIF - MEZARLIK
Demircili'de eski cami külliyesi, okul ve tamiri; köyün çekirdek ailelerini oluşturan Kenanlar, Kırbaşlar, Halilağalar, Deliağalar, Çolakoğulları, Cinsler, İbramcık ve Kelağalar'ın torun torunları tarafından 1930'larda yapılmış, 1950'lerde ikinci kez tamir edilmiş, bugün kullanılmamaktadır.

Bugün kullanılan Orta Mahalle Camii zengin külliyesi, ihtişamlı minare ve yapısı ile köyün incisidir. Yapımı köy ve çevre köylerin yardımı ile 2000 yılında tamamlanmıştır. Cami bugün beş vakit ibadete açıktır.

Köyün mütevelli ve encümen heyeti cami ve okul gereksinimlerini ortak yürütmektedirler.

Demircili'de köyün ilk yerleşimindeki 50-60 dönümlük I. mezarlık yerinde bugün deyim yerinde ise yeller esmektedir. 100-130 yıl öncesi mezarları belirleyen taşlar sökülmüş, çevreye yerleşen Muhacirler tarafından bu taşlar köylerin kuruluşunda yapı taşı olarak kullanılmıştır.

I. mezarlığın Şaman Türklerine ait olduğu görüntü ve kalıntılardan belirlenmektedir.

10-15 dönümlük bir arazi içinde yer alan II. mezarlığın içinde, köyün ilk camisinin de yer aldığı yaşlılarca doğrulanmaktadır. Bugün tellerle bölünmüş büyük bir orman durumuna gelmiştir.

Köyün bugün III. 5-6 dönümlük mezarlığı kullanılmaktadır. Bu mezarlık oldukça bakımlı, duvarlarla bölünmüş Yukarı ve Aşağı mahalleler arasında yeni camiye çok yakın bir yerdedir.

Demircili köyü, vakfı olmayan nadir köylerimizden biridir.

Cami ve okula ait gelir kaynağı olmayan köyde cami görevlisi, köylünün katkıları ile ücretli olarak çalışmaktadır.

KÖYDE ULAŞIM
Köye ulaşım; Gümülcine'ye, Kalfa köyü üzerinden Gümülcine'nin kuzeyine 9 kilometre, Killik - Roditi üzerinden Gümülcine'ye 12 kilometre ile ulaşılmaktadır.

Köyde sabah ve öğle KTEL otobüsleri ile belediye otobüsleri öğrencileri okullarına ve evlerine taşımaktadır.

Bu ulaşım araçlarından elbette tüm halk yararlanabilmektedir. Köy, çevre köylere ve Kozlukebir belediyesi köylerine de asfalt yollarla bağlanmıştır.

KÖYDE SAĞLIK HİZMETLERİ
Köyde sağlık ocağı bulunduğundan köy sakinleri, küçük sağlık sorunlarını eski belediyeleri Ircanhisar - Gratini Sağlık ocağında ve hemen mahallesi durumunda olan Baraklı köyündeki sağlık ocağında karşılamaktadır.

Köyde sağlık ocağının olmayışı da köylüyü Gümülcine Devlet Hastanesine yönlendirmiştir.

Nahiye olarak köy 1998 yılına dek Ircanhisar'a, daha sonra Kalikratis planı ile Gümülcine'ye bağlanmıştır.

KÖYDE GİYİM KUŞAM
Köy halkı bugünün şartlarına ve koşullarına uygun giysilerle toplum içinde yerlerini almaktadır. Demircili'de 50-55 yaşındaki gerek erkek, gerekse kadınlar giyim kuşamlarında bugün Anadolu'nun tipik örneklerini yansıtmaktadırlar. Yıllar öncesi köyde 70 - 80 yaş üzeri

erkeklerin giydiği potur-mintan, cepken ve kuşak bugün artık kullanılmamaktadır. 50 yaş üzeri kadınlar ev dışına çıkarken ferace, daha küçük yaşlarda olanlardan bir kısmı da manto giymektedir.

GELENEKLER VE GÖRENEKLER
Demircili, gelenek ve göreneklerini bugüne kadar taşıyabilmiş, kuşaktan kuşağa aktarabilmiş köylerimizdendir.

Demircili'de; hatim, düğün, mevlit, hıdrellez ve dini bayram kutlamaları ile sünnet, cenaze törenleri, düğün, doğum mevlitleri, çocuğa isim koyma, kına geceleri, imeceler halen eskiden olduğu şekilde yaşatılmaktadır.
Köy gençliği gelenek ve göreneklerine oldukça bağlıdır.

KÖYÜN EKONOMİSİ
Geçim sıkıntısı içinde bulunan köy gençliği, dış köylerde, kasabalarda ve yurt dışında çalışma olanakları ararken, bazıları da köy içinde ve dışında köyünün ismini duyurmayı ve ekonomiye katkı sağlamayı başarmışlardır.

Köyde zirai alet atölyeleri ile araba ve motor bakım yerleri, soğuk demir ve alüminyum doğrama, kasap, inşaat malzeme ve depoları, akaryakıt istasyonları, kafeterya, pastane, torna, marangoz, market ve bakkal bulunmaktadır.
Köyde her ailenin kendine ait traktör ve özel arabası bulunmaktadır.

KÖYÜN SORUNLARI
Köy halkının en önemli sorunlarından biri, çiftçinin içinde bulunduğu ekonomik sıkıntı ve tütüncünün belirsiz geleceğidir.

Köy halkı yetkililerden bölgelerinde ekonomiyi güçlendirici belirli yatırımların yapılmasını istemektedir. Halk, bölgede hayvan besiciliği (küçük - büyükbaş), arıcılık,  tavukçuluk, meyvecilik, kokulu bitki üretimi, bağcılığın yaygınlaşması konularında yetkililerin teşvik ve desteklerini beklemekte, maddi olanak ve pazarların sağlanmasını arzulamaktadır.

Köy sakinleri yıllardan beri var olan ve bölgede paylaşılan Ortak Pazar bütçesinden hiçbir pay alamadıklarını, bu bağlamda bölgelerinde yararlanabilecekleri hiç bir yatırımın yapılmadığını da dile getirmektedirler.

Köy halkının diğer önemli bir sorunu da, sağlık açısından çok tehlikeli olan ve köy yakınında bulunan çöp toplama merkezidir.

Bugün belirli bir nüfusa sahip köylerdeki 1,2,3 büyük ve küçük baş hayvan barınaklarının kanuna bağlandığı, yerleşim yerinden 500-1000 metre uzağa kurma koşulu arandığı halde hayvan bakım birimlerinden kat kat hastalık taşıyıcı özelliğe sahip bu çöp toplama merkezleri köy yakınında bulunmaktadır. Bölgedeki kirliliği arttıran, burada yetiştirilen meyve ve sebzelerin yenmesinin de sağlık açısından çok sakıncalı olduğu bilinirken, I. toplama merkezi ve şimdi de II. toplama merkezinin yapılması köy halkını endişelendirmektedir. Bu toplama merkezlerinin iki köyün hemen bitişiğine 200-300 metre yakınına inşa edilmesi ve hiç bir iyileştirici önlem alınmadan çalıştırılması bölge halkını oldukça huzursuz etmektedir.

Girişteki kantar, yabancı ilçe ve illerden gelen çöplere çekim ve ödeme yapılması için konulmuştur. Ki Samotraki adasından bile bu çöplüğe çöp getirildiği söylenmektedir. Köylüler bu toplama merkezlerinin köy yakınlarından uzaklaştırılmasını istemektedir.

Not: Bu araştırmamızda bilgi ve birikimlerini bizlerle paylaşan köy sakinlerinden Muhtar Halil Halit Mustafa, Öğretmen Bilal Hüseyin, İmam Şükrü Molla ve Hasan Hüseyin'e teşekkür ederiz.