Çay Vakıf ve Kır Vakıf - Vakos

Gümülcine'nin Çay Vakıf ve Kır Vakıf köyleri, çok eski tarihlerde tek köy olarak "VAKIF" köyü adıyla kurulmuş.

Köyün anlatılan kuruluş hikayesi şöyledir: Vakıf köyü, 1700-1750 M. yıllarında kurulmuş bir köydür. Bu dönemde bir Derebeyi bu köyün alt yanına gelip yerleşir ve bu köyün topraklarına hakim olur. Her şeyini buraya kurar. Mülkünü, çiftliğini korumak için de kendisine ağaçtan-tahtadan yüksekçe bir gözetleme (kontrol) kulesi yaptırır. Buradan da, deyim yerindeyse bir şahin gibi etrafını gözaltında (denetim altında) tutar.

Bu derebeyinin bu yerlerde çalıştırdığı hizmetkarları da varmış. Günlerden bir gün gece yarısı bu beyin evinin önüne 40 atlı gelmiş. Bu kişiler, muhtemelen onu tanıyan bilen kişilermiş. Atlılar söz konusu derebeyimizi almaya gelmişler. Bunları gören hizmetliler olmuş ve beyi haberdar etmişler. Bu haberi alan bey uşaklarına atını hazırlamalarını emretmiş ve hazırladığı ağırca heybesini de ata yükleyerek o kırk atlıya katılıp gitmiş. Gidiş o gidiş, bir daha geri gelmemiş. Onu bir daha da gören olmamış. Bu yerler vakıf arazisi olarak boş kalmış.

Bu olaydan uzun bir süre sonra Gümülcine'den Mustafa Çavuş ve Latif Çavuş adlarında iki oğlu ile Naciye isminde bir kızı olan "Mehmet Ağa" namında biri, o gün boş olan bu köye tek hane olarak gelip yerleşmiş. Yani köyün ilk sakini ve kurucusu bu aile olmuş. Daha sonra çevre köylerden gelen birkaç hane ile köy oluşmaya başlamış. Zaman içerisinde de asıl Balkan kolundan inen ve hatta Bulgaristan'dan gelen ailelerle de artık köy bugünkü halini almış.

Köy kurulduğu ilk zamanlar Vakıf köyü olarak kayıtlara geçmiştir. Köyün doğu kıyısından geçmekte olan Uzunoluk Çayı yıllarca taşkınlık yaparak köyü sular altında bırakarak köy halkına defalarca tehlikeli günler yaşatmıştır. Hayvanlar boğulmuş, duvarlar ve bazı evler yıkılmış. Bu durumdan bıkan köy halkının çoğu yeni ev yapmak zorunda kalmışlardır. Bazı aileler ise bu durumdan bıkarak evlerini birer-ikişer, köyün yüksekçe kalan mevkiine yapmaya başlamışlardır. Bu böyle yavaş yavaş devam etmiş ve bir mahalle kurulmuştur. Köy yüksek tepe ve kır da olduğu için köyün adı KIR VAKIF olmuş. Diğer köy çayın yakınında kaldığı için ÇAY VAKIF olarak anılmış. Böylece iki köy olarak ayrılmış. Çay Vakıf köyü de 1970 yılında suyun başka yöne verilmesiyle su taşkınlıklarından kurtulmuştur.

ÇAY VAKIF KÖYÜ
Çay Vakıf (A Vakos) köyü Rodop iline bağlı güzel bir ova köyüdür. Gümülcine'nin doğusunda Gümülcine-Şapçı karayolunun 12. kilometresinin 1,5 kilometre güneyinde bulunmaktadır. Gümülcine - Killik- sanayi bölgesi yanı "Antohori" güzergahı izlenerek köye ulaşılır.

Belediye olarak da Maronya belediyesine bağlı olan köyün kuruluşu yaklaşık 250-300 yıl öncesine dayanmaktadır. Önceleri bir derebeyinin hükmetmiş olduğu topraklar üzerine kurulan bu köyün adının vakıf olması anlatılana göre sahipsiz boş beylik bir arazi üzerine kurulmuş olmasındandır. Köyün kurucusu olan ilk aile Gümülcine'den buraya gelip yerleşmiş
olan beş nüfuslu "MEHMET AĞA" ailesidir. Bugün Çay Vakıf köyü 50 hanelik olup 200 kişi barındırmaktadır.

Çay Vakıf köyünün çok basit yapılı eski camisinin yapılış tarihi bilinmiyor. O yıkılıp yerine bugünkü cami yapılmıştır. Eski camiden herhangi bir iz kalmamıştır. Köyün ibadete açık olan bugünkü camisi miladi 1932 yılında inşa edilmiş olup beş vakit namaza açıktır. 1997'de kiremitleri, 2003'te tavanı, 2004'te kapı ve pencereleri, 2007'de de halıları ve abdestliği yenilenmiştir. Mihrabla-mimberi ilk yapıldığı günkülerdir. Bir değişiklik yapılmamıştır. 70-80 cemaat alacak kapasitededir. Camide kadınlara ait üst bölüm de bulunmaktadır. Cami bakımlı olup 80 yıllık olmasına rağmen sağlam durumdadır. Minaresi yoktur. Birde sohbet odası bulunmaktadır.

Yukarıda hakkında bilgi verdiğimiz camiin 24 dönüm sulanmayan vakıf arazisi bulunmaktadır. Bu vakıf arazisinin geliri ile caminin çeşitli giderleri karşılanmaktadır.

Köyün ilkokulu 1933 yılında köy halkının gayret ve çabalarıyla yapılmıştır. Ayrıca okulun yapımına bağlı bulunduğu nahiyenin maddi desteği de olmuştur. Ancak öğrenci azlığı (yokluğu) nedeniyle 2007 yılında kapatılmıştır. Halen kapalı bulunmaktadır. Bugün ilkokulu, gençler gençlik odası olarak kullanmaktadırlar.

Köy halkı geçimini çiftçilikle sağlamaktadır. Köyde genellikle pamuk, bamya, tütün ve tahıl ürünleri yetiştirilmektedir.

KIR VAKIF KÖYÜ
Kır Vakıf (B Vakos) köyü Gümülcine'nin doğusundan Gümülcine- Şapçı karayolunun 12. kilometresinin 2 kilometre güneyinde bulunmaktadır. Gümülcine'nin Killik köyü, sanayi bölgesi yani Antohori güzergahı izlenerek köye ulaşılır.

Köy 94 hanelik olup, 280 nüfusa sahiptir. 1974'ten sonra bu köyden 10 aile Türkiye'ye göç etmiştir. Almanya'da yaşayan aileler mevcuttur.
Köyün yerli halkı az olup, Bulgaristan ve Balkan köylerinden göç etmiş ailelerden oluşmaktadır.

Köy camii Miladi 1945 yılında inşa edilmiş olup beş vakit namaza açıktır. 1995 yılında yapılan çalışma ile camiye 35 metrekare ilave edilmiş ve caminin tamamı restore edilmiştir. 150-160 kişilik cemaat alacak kapasiteye sahip olan caminin üst kısmında kadınlara ait 25-30 kişilik bir bölüm de bulunmaktadır. Ayrıca caminin, cemaatin oturup sohbet edebileceği bir odası da bulunmaktadır. Cami bakımlı olup minaresi yoktur. Caminin bahçesinde imam evi bulunmaktadır. Bugün kirada olup geliri caminin ihtiyaçları için kullanılmaktadır. Caminin 22,5 dönüm vakıf arazisi de bulunmaktadır.

Kır Vakıf köyünün ilkokulu 1945 yılında yapılmıştır. İlkokulun büyük bir bölümü köy halkının imkanlarıyla yapılmış, diğer kısmı ise köyün bağlı bulunduğu nahiyenin maddi desteği ile tamamlanmıştır.

Okulun yanında ilk zamanlarda öğretmen evi olarak yapılmış, daha sonra sağlık ocağı olarak kullanılan bir odası bulunmaktadır. Şimdilerde ise okulun deposu olarak kullanılmaktadır. Köy ilkokulunda 6 öğretmen 26 öğrenciye eğitim vermektedir.

Kır Vakıf köyü halkı geçimini çiftçilikle sağlamaktadır. Köyde genellikle pamuk, bamya, tütün ve tahıl ürünleri yetiştirilmektedir.

İki köyün ortak olarak kullandıkları eski ve yeni olmak üzere iki mezarlığı bulunmaktadır. Eski mezarlıkta kitabeli mezar taşına pek rastlanmamaktadır. Zaten var olanlarda kaybolup gitmiştir. Yeni sayılmayan, günümüzde kullanılan mezarlık 12 dönüm olup etrafı yeni duvarlarla çevrilidir.