Aşağıköy - Arsakion

Aşağıköy (Arsakion) Şapçı ilçesine bağlı Gümülcine'ye 30 kilometre mesafede ve Gümülcine - Dedeağaç yolu üzerindedir. Yol üzerinden her gün Dedeağaç'tan Gümülcine'ye ve Gümülcine'den Dedeağaç'a otobüsler geçmektedir.

Bir rivayete göre Aşağıköy'ün ilk ismi Paşaköy imiş. Zamanla halk dilinde söylene söylene Aşağıköy olarak değişmiş. Şapçı'dan önce kurulduğu söylenmektedir. Yani çok eski bir yerleşim yeri olduğu bilinmektedir.

Lozan Antlaşması'ndan sonra Türkiye'den gelen Yunanlılar Aşağıköy'e yerleştirilmiştir. Aşağıköy halkı gelen Yunanlıları ilk başta kendi evlerinde misafir ederek onlara destek olmuşlardır. Şu anda da Aşağıköy'de Türkler ve Yunanlılar evleri yan yana olarak birlikte yaşamaktadırlar.

Köyün hane sayısı 125, nüfusu da yaklaşık 450 civarındadır. Bu sayı yaz aylarında Türkiye'de yaşayanların ve gurbette çalışanların gelmesiyle birlikte 500'ü bulmaktadır. Yunanlı hane sayısı da 70 civarında olup, 250 kişi köyde yaşamaktadır. Aşağıköy'de toplam olarak 750 kişi yaşamaktadır.

Köyün geniş aileleri arasında; Ramadanlar, Macırlar, Tomarlar, Halil ağalar, Hocaoğulları, Mollalar, Halvacılar, Bekirağalar, Sarısakallar, Kiracılar, Eminağalar, Çakırlar, Şekerciler ve Körler bulunmaktadır.

Köyün arazisi civar köylere oranla oldukça fazladır. Yaklaşık olarak 30.000 (Otuz bin dönüm) dönüm arazisi bulunmaktadır. Başlıca tarla isimleri ise; Yaran, Maşatlık, Piren, Garaşlık, Ayıtlık, Kale, Gavur Bağları, Bağlar, Kösemescit deresi, Kepirler, Kapıcıgırı, Gır, Karaazmak, Kurttepe'dir.
Aşağıköy halkı geçimini tütüncülük, pamukçuluk, az miktarda hayvancılık, inşaat ustalığı ve fabrikalarda çalışarak kazanmaktadır.

Köyde iki ilkokul bulunmaktadır. Biri Yunalıların gittiği Yunan İlkokulu, diğeri de Aşağıköy Azınlık İlkokulu'dur.

Sizlere biraz Aşağıköy Türk İlkokulu'nun tarihi sürecinden de bahsetmek istiyorum. Aşağıköy Türk İlkokulu yapılmadan önce eğitim köyde bulunan üç caminin odalarında yapılıyordu. Bir başka deyiş ile her mahallede bir okul vardı. Bu okullarda eğitim yarı Osmanlıca, yarı yeni Türkçe olarak yapılıyordu. Bu ayrılığı ortadan kaldırmak için 1956-1957 yıllarında Körlen Mehmet'in kayınvalidesinin olan yer satın alınmıştır. Zamanın belediye başkanı da okulun ruhsatını çıkartmış ve okulun önünde bulunan bataklık kurutularak okul bahçesi şekline getirilmiştir. Okulun yapımı için o zamanın Türkiye Cumhuriyeti Gümülcine Başkonsolosu Ahmet Umar Bey de 52.830 Drahmilik bir yardımda bulunmuştur. 1958 yılında da Yunanistan Hükümet yetkililerince de 8.000 drahmilik ek bir yardımda bulunulmuştur.

Okul 13,20 metre genişliğinde ve 22 metre uzunluğunda dört dershaneli ve öğretmenlere tahsis edilmiş odasıyla 5 odalıdır. Eskiden dört sınıfta da ders yapılıyordu. Öğrenci sayısının azalması sonucu şu anda iki sınıfta eğitim verilmekte ve öğretmenler odası kullanılmaktadır. Diğer boş iki sınıfın biri Türkiye'den gelen Türkçe kitapların ve Yunan Eğitim Bakanlığı'nın hazırladığı Yunanca kitapların bölge deposu olarak kullanılmaktadır. Diğeri de yemekhane olarak kullanılmaktadır.

Okul bahçesinin içersnde halkın kendi uğraşı ile 1963 yılında yapılmış bir yemekhane de mevcuttur. Yemekhane Cunta döneminin bir uygulaması olarak dağıtılan sütlerin içilmesi ve yemek yeme yeri olarak kullanılıyordu. Daha sonraları yemekhanenin bir odası öğretmenin kaldığı yer olarak düzenlenmiştir. Daha sonra bir süre eski eşyalar deposu olarak kullanıldı. Bu yer tamir edilerek şu anda Aşağıköy Azınlık Kültür ve Folklor Derneği binası olarak kullanılmaktadır.

Okulun ilk açıldığı yıllarda ilkokulda 3 Türk ve 2 Yunanlı öğretmen bulunuyordu. Bu dönem öğrencilerin çok olduğu dönemdi ve dört sınıf da kullanılıyordu. Köye 1980 yılında Türkiye Kontenjan Öğretmeni gelmiş ve Aşağıköy İlkokulunda üç kontenjan öğretmeni görev yapmıştır. 1990'lı yılların başlarına kadar da üç öğretmenli olarak eğitime devam edilmiştir. Okulda bir Türkiye kontenjan, biri öğretmenlik eğitimi almamış öğretmen, bir de Yunanca dersini veren bir öğretmen mevcuttu.

Şu anda okulda iki öğretmen bulunmaktadır. Biri Türkçe, diğeri de Yunanca eğitim vermektedir.

Okulun ilk açıldığı yıllarda öğrenci sayısı her yıl 75-90 arasında değişmekteydi. Köy ilkokulu 1965-66 yıllarında ise 110 öğrenci ile en kalabalık öğrenci sayısına ulaşmıştır. Köyde her yıl belli oranda göç yaşanması bu sayıyı devamlı aşağıya çekmiştir. Özellikle 1974'ten sonra başlayan Türkiye'ye göç hareketi sonucu öğrenci sayısı çok düşmüştür. Şu anda öğrenci sayısı 15'tir.

İlk yıllarda okulun tabelasında "Aşağıköy Türk İlkokulu" yazıyordu. (Aşağıdaki fotoğrafta da bu rahatlıkla görülebilir. Fotoğraf 1960-61 öğretim yılını yansıtmaktadır.) 1967 yılında Cunta rejiminin ülkede hakim olması sonucu bu tabela değiştirilmiştir. Yasal kılıf ise 1109/ 31 0cak 1972 yılında giydirilmiştir. Bu tarihten sonra M/KON SXOLION ARSAKEIO şeklini almıştır. Köyümüzde okulumuzdan mezun olup medreseyi tamamlayan öğrenci sayısı 5, Türkiye Öğretmen Okulu Mezunu öğretmen 2, üniversite mezunu 27 kişi vardır. Çevre köylere oranla Aşağıköy'de üniversite mezunları oldukça fazladır.

Okulun vakıf arazisi 15 dönüm civarındadır. Bunun geliri ile okulun çeşitli ihtiyaçları karşılanmaktadır.

Aşağıköy'de iki mescit ve bir minareli cami mevcuttur. Mescitler ve cami yakın zamanda tamir edilerek yenilenmiştir. Caminin minaresi yoldan geçenler tarafından görülmektedir. Köy camiinin vakıf arazisi yaklaşık olarak 11 dönüm civarındadır. Bu arazinin geliri ile de cami ve mescitlerin çeşitli ihtiyaçları karşılanmaktadır.

Köyde üç mezarlık bulunmaktadır. Mezarlıkların biri çocuk mezarlığı, ikisi de normal mezarlıktır.

Eski yıllarda köyde eski tarihi çeşmeler bulunmaktaydı. Fakat zamanla park ve bahçe yapımı nedeniyle bunlar yok edilmiştir. Kalan sadece iki - üç kuyudur. Biri Ekşi Kuyu mahallesinde, diğeri Yukarı mahallede ve üçüncüsü de aşağı mahallede bulunmaktadır.

Şapçı ilçesi çok yakın olduğundan köyde sağlık ocağı bulunmamaktadır.

Köyün başlıca sorunu geçim kaynaklarının kısıtlı olmasıdır. Yapılan işlerin getirisinin fazla olmamasından kaynaklanan sıkıntılar köy halkını maddi açıdan zor durumda bırakmaktadır. Köyümüz çalışanı ve çalışmayı seven bir köydür.

Köyümüzde; yağmur duası merasimleri, hıdrellez etkinlikleri, deve şenliği yapılmaktaydı. 2000 yılında köyde bir kurumsallaşmaya gidildi. Halkın isteğiyle köyde Aşağıköy Azınlık Kültür ve Folklor Derneği adında bir dernek kuruldu. Aşağıköy Azınlık Kültür ve Folklor Derneği olarak çevre köylerin hanımlarına, öğrencilerine de hizmet vermekteyiz. (Şapçı, Kurcalı, Kozlukepir, Bekirköy, Lefeciler, Küçük Müsellim)

Derneğimiz merkezi olduğu Aşağıköy'ün çevre güzelleştirme, camilerimizin, mezarlığımızın düzenlenmesi ve temizliği, şehit türbelerinin bakımı ve çevre düzenlemesi, Aşağıköy'ün her türlü ihtiyacının ve sorunlarının giderilmesi için çeşitli faaliyetlerde bulunmaktadır.

Derneğimiz çatısı altında Batı Trakya'da bir ilk olan Çocuk Tiyatrosunu kurduk ve yaşatmaya çalıştık. Yine derneğimizde; bilgisayar kursu, traktör ehliyeti kursu, hanımlarımıza yönelik öğretmenimiz Şükran Salih ile Biçki Dikiş ve Türk El Sanatları çalışmaları yapılmıştır. Berna Mustafaoğlu ile geleneksel Türk Ebru Sanatı sergileri, Mehmet Taybe oğluyla (MEMO) Kiremit Sanatı sergileri yapılarak Türk kültürü yaşatılmaya çalışılmıştır. Sinan Mehmetali ile İngilizce kursu ve Yunanca kursu yapılarak köyümüz öğrencilerini bilgilendirme yolu izlenmiştir. Derneğin kuruluşundan bu yana dernek bünyesinde ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerine yönelik Türk Halk Oyunları çalışmaları düzenli olarak yapılmaktadır. Kurban Bayramlarında köyümüzde her yıl Deve Şenliği etkinliği, Geleneksel Hıdrellez etkinliği derneğimiz öncülüğünde ve halkımızın desteğiyle yapılmaktadır.

Aşağıköy'de düğün, sünnet, mevlit ve diğer geleneklerimiz de tüm Batı Trakya'da olduğu gibi Türk gelenek ve göreneklerine göre yaşatılmaktadır.